काठमाडौँ । २०२१ मा फेसबुकका संस्थापक मार्क जुकरबर्गले कम्पनीको नाम परिवर्तन गरेर 'मेटा' राख्दा, उनले एउटा भर्चुअल संसार (मेटाभर्स - भर्चुअल रियालिटी) को परिकल्पना गरे जहाँ मानिसहरू अवतारको रूपमा बस्ने, काम गर्ने र खेल्ने गर्थे । आज, त्यो दृष्टिकोण पतनको संघारमा छ । मेटाले हालै मेटाभर्समा काम गर्ने आफ्ना १० प्रतिशत कर्मचारीहरूलाई बर्खास्त गरेको छ ।

कम्पनीले जुन १५ देखि मानिसहरूले अब भिआर हेडसेटहरू मार्फत होराइजन वर्ल्ड्स जस्ता इमर्सिभ प्लेटफर्महरू प्रयोग गर्न सक्ने छैनन् । कम्पनीले लगभग ८० बिलियन डलर गुमाएको परियोजना अब समाप्त हुँदैछ ।

जुकरबर्गको यो महत्वाकांक्षी योजनालाई प्राविधिक संसारको सबैभन्दा महँगो असफलताहरू मध्ये एक मानिन्छ, किनकि कम्पनीको ध्यान अब एआईमा सरेको छ । जुकरबर्गले २०१४ मा लगभग २ बिलियन डलरमा कम्पनी अधिग्रहण गरेर यो यात्रा सुरु गरेका थिए । उनीहरू भर्चुअल रियालिटीले स्मार्टफोनहरू प्रतिस्थापन गर्नेमा विश्वस्त थिए । यस उद्देश्यका लागि, तिनीहरूले गेमिङ स्टुडियोहरू टेक ओभर गरे र विकासकर्ताहरूमा लाखौं खर्च गरे । कोभिड लकडाउनको समयमा, यो विचार क्रान्तिकारी देखिन्थ्यो, तर पछि वास्तविकता धेरै फरक साबित भयो । मेटाभर्सका प्रारम्भिक संस्करणहरू प्राविधिक कमजोरीहरूले भरिएका थिए, जसले गर्दा सामाजिक सञ्जालमा व्यापक उपहास भयो । लगभग ८० बिलियन डलर खर्च गरे पनि, यसले स्वीकार्यता पाउन सकेन ।

मेटाभर्स मात्र होइन, यस दौडमा प्रवेश गरेको विशाल एप्पलले पनि ठूलो धक्का भोग्यो । २०२४ मा सुरु भएको एप्पल भिजन प्रोको लागत लगभग ३५ सय डलर थियो, जुन एक औसत व्यक्तिको बजेटभन्दा धेरै बढी थियो । विश्लेषकहरू भीआर प्रविधिलाई स्वतन्त्र प्लेटफर्मको रूपमा स्थापित गर्नु अपेक्षा गरिएको भन्दा बढी गाह्रो र समय खपत गर्ने हुने विश्लेषण रहेको छ ।

डिज्नी जस्ता कम्पनीहरूले पनि आफ्ना प्रमुख मेटाभर्स अधिकारीहरूको पद हटाएका छन् । अब, मेटाभर्सले आफ्नो प्रमुख एप, होराइजन वर्ल्ड्सलाई भिआरबाट मोबाइल फोनमा सारेको छ र औपचारिक रूपमा परियोजनाको हार स्वीकार गरिएको छ ।

मेटाले हार स्वीकार गरेको छ । गत वर्ष एक सम्मेलनमा, जुकरबर्गले 'मेटाभर्स' शब्द दुई पटक मात्र उल्लेख गरेका थिए, जबकि 'एआई' २३ पटक उल्लेख गरेका थिए । कम्पनीले अब यस वर्ष 'सुपर इन्टेलिजेन्ट' एआई निर्माण गर्न १४ बिलियन डलर खर्च गर्ने योजना बनाएको छ । जुकरबर्गको नयाँ लक्ष्य भनेको मानिस जत्तिकै बुद्धिमान डिजिटल साथी सिर्जना गर्नु हो । जुकरबर्गले 'मेटा' भनेको भविष्य अब एआई डाटा सेन्टरहरू र कोडिङका तहहरू मुनि कतै गाडिएको छ ।